fragmentoy
el la libro "La naissance à l'envers" de André
Marie.
La eniro de la Nganga-oy
necesigas sufiche kompleksan ritaron
Post la rita balaado de la Mbandja-o,
kay dum sin preparas la Nganga-oy en la chambro de la viroy, la
Kambo
ekprenas la torchon, ekflamigas jin per la fayro, kay iradas chirkau la
Mbandja-o kun gesto simila kiel la balaado de la riteyo ( ia speco
de benado de la lokoy asociita kun la akvumado fare de la Yombo
antau la naskijo ). Li iras por bati per sia torcho antau la pordo de la
Yombo-y, rondiras chirkau la fayro kay venas por frapi kontrau la
pordon de la Nganga-oy.
Akurate tiam la citroludanto devas prononci la formulon : "Mobaka
( rompijas la ovo ) dissumba ngui, douma yéké, yéké
ka mouna ewa", kay la obaka-ludantoy devas kune frapi unusolan baton
sur la Obaka-o ( tio estas favora antausigno pri la bona daurigo
de la ceremonio, kay kia ayn misharmonio ye tiu nivelo estas malbona auguro
MOBAKAKA)
Nur tiam la tri Nganga-oy
povas eliri, kay tiu eliro simbolas la eliron de la tri dioy el la origina
ovo. La tri Nganga-oy unue haltas dum momento antau sia pordo, rigardante
la Kambo-n, kiu staras malantau la fayro kay svingas la torchon.
Post la skuado de la sonorileto ekmarshas la Nganga-oy en la spaco
purigita per la torcho kay la akvumado.
La tri Nganga-oy rondiras
chirkau la Kambo kay haltas antau la pordo de la Yombo-y.
Tiam diras la citroludanto : "la luno aperis", same kiel li diris dum la
halto antau la pordo de la viroy : "la suno aperis". Ili denove rondiras
chirkau la fayro kay haltas maldekstre de la altaro, kay poste dekstre
de ji. Chiufoye la citroludanto prononcas formulon, kiu koncernas la citron
mem. Fine ili turnijas fronte al la altaro.
Metinte la pelvon da akvo antau
la altaro, la Kambo retirijas al sia loko che la enireyo de la templo,
kay estingos la torchon nur kiam la tri Nganga-oy, ordiginte la
ritayn objektoyn kay puriginte la altaron, estos komencantay la riton de
la fumigado per la tri cigaredoy. (EGNOU TAGHA)
Dum la eniro chiu Nganga-o
portas kelkayn objektoyn ritayn :
-
La centra Nganga-o tenas sonorileton
kay la torchon de Abel' ( arbo de Kopal ), kiu malsimilas la torchon
el fibro ( nkouma' ) de la Kambo;
-
la ina Nganga-o, Egnepe',
tenas la skuludilon ( soke' ) kay kandelon;
-
kay la dekstra Nganga-o ( flanko
de la viroy ) tenas la flagon, la ngua-on (malgrandan shildon )
kay la spadon ( ofte klingon de bayoneto ).
Dum tiu tuta ritaro la tri Nganga-oy
reprezentas la tri originayn dioyn elirintayn el la rompita ovo :
-
Nzame Mebeghe
-
None Mebeghe
-
Nyingone Mebeghe
lau la simbolaro de la kreado.
En la simbolaro de la naskijo, specifa
al Efun', temas pri la patro, la patrino kay la infano ( baza trilogio
).
En Ngeng' kay la simbolaro
de la morto la 3 Nganga-oy personigas la krucumitan Kriston kay
la du shtelistoyn.
Ye la funkcia nivelo, kompreneble,
la tri Nganga-oy rememorigas la pastron kay liayn du helpantoyn
dum la meso.
La eniro de la Nganga-oy
estas konsiderebla kiel simila al la ceremonia eniro de la pastro kay de
liay mesoservantoy.
Komento kolektita de R. Bureau
bone klarigas la sencon de tiu sceno ye la mita nivelo :
"La tondro rompis la ovon. La tri
eliris ( Nzame', Nyingone', None' ). Ili vidis viron, kiu montris
al ili tiun torchon svingatan de supre al malsupre ( Nkouma' ).
Tiu viro estas Sankta Mikaelo, la
Kambo
: li tiel agis kontrau la tri dioy por montri al ili la lumon. Dio diris
: "Kiu estas tiu kvara ?"
Estis la placento, en kiu ili estis
entenitay : ya jin oni nomas Kambo ( Sankta Mikaelo )"
( Tute novay notoy p. 134 )
La vorto Nganga-o indikas preskau chie en Gabonio la funkcion
de divenisto-resanigisto kay che la Mitsogho-oy oni trovas inicayn
korporacioyn de Nganga-oy relative sendependayn de la Bwiti-o
( Binet J., Gollnhofer O., kaj Sillans R., 1972, p.217 ).
Tamen la vorton Nganga-o ankau oni uzas por indiki iuyn agantoyn
de la rito, ech se ilia rolo estas pli punkta ol tiu de la Nganga-oy
de la Bwiti-o Fang-a. O. Gollnhofer kaj R. Sillans
notas, ke "en la Bwiti-o ghetsogho' la rolo de la du Nganga-oy
estas tre limigita : ili aktive partoprenas la ritaron nur dum unu
sola fazo de la nokta ceremonio, kiam ili dancas kun la torchoy, zonitay
per serpenthauto, kapvestitay per folio de bananarbo kay korpe shmiritay
par argilo pemba." ( same p.217 )
En la Bwiti-o Ndea
de la Fang-oy la Nganga-o akiras "pastran" statuton, kiun
li havas chie alie, sed tiu posteno ne estas daura. Oni elektas la Nganga-on
okaze de chiu ceremonio.
En la Assumgha Ening la Nganga-o
rompas chiuyn ligoyn kun lia tradicia funkcio de divenisto-resanigisto
( kiu estas prefere la fako de la Kombo-y sed ne estas rita funkcio
) kay farijas la centra aganto de la ceremonio kun siay du helpantoy. Tiu
funkcio, kiun vizio rivelas al iu, postulas purecon, moralan perfektecon
( char estas la enkarnijo de Nzame' au de Kristo ), kay fizike grandan
eltenecon.
Aliay referencoy pri la funkcio
de Nganga-o :
-
Bureau R,, 1972, 1, p. 62 et
2, p. 177
-
Gollnhofer 0., 1973 p. 132 sqq.)
MOBAKAKA ( la bato de
la obaka' )
La voko-korno de la Kambo
kunvenigis chiuyn partoprenantoyn al la ceremonio, sed en tiun komunumon
enshovijas ankau la Beyem-oy ( la sorchistoy ) trovantay en ji noktan
"organizazhon", kiu konkurencas ilian propran kay kiun ili esperas konfuzi.
Kio ebligas instali ekde la komenco
de la ritaro la ceremonion ye nivelo, kie la Beyem-oy ne povas agi,
t.e. la bato de la Obaka' : Mobakaka. Tiu-ci instalas la
partoprenantoyn, kiuy tiam krome levijas chiuj kune, ye nivelo de ekzistado
samvalora kiel tiu de la spiritoy. La Mobakaka' simbolas do la rompon,
kiu akompanas la shanjon travivitan de la partoprenantoy dum la ceremonio.
Unusence chio okazas en ekzistonivelo rekte videbla de la laiko, alisence
chio okazas en tempo kay loko svebantay inter tero kay chielo.
Tial gravas, ke la tri obaka-ludantoy
samtempe batu, char se okazas tiunivele misfaro au misakordo, tio estas
malbona auguro pri la harmonio kay la paco de la ceremonio
Tiu "komunuma" signifo kompreneble
kunekzistas kun la dramaturgia signifo : la rompijo de la ovo estas tiuvidpunkte
interesa pro siay du dimensioy. La skemon de la rompijo oni cetere retrovas,
kiam naskijas la infano el la ventro de la patrino ( Efun' ) kay
kiam ekkrevas la kadavro en la tombo ( Nkeng' ).
(vidu libron de R. Bureau
1972, 2,p.140 et 177)
fragmentoy el "La naissance à
l'envers" de André Marie. |
