MEYAYA : la una trilingva reteyo dedichita al la Iboga'
[AKCEPTEYO] [FOTALBUMO] [ENHAVTABELO] [INDEKSO]

antaua artikolo || rimarkoy pri la skribmaniero || leksikono Bwiti-a || sekva artikolo
La kreado
de la mondo

obaka1@virgilio.it
l'oeuf originel

el la libro "Péril blanc" ( Blanka danjero ) de René Bureau.
Eldoneyoy de l'Harmattan, 1978. 

Kio alkurigis min al tie kay kio forlasigis al mi la kvietan vivon en la pariza universitato? Chiam estis la serchado de spegulo, kie mi, la Blankulo, povu trovi sian autentikan rebrilon. Tiufoye ni estis reflektitay, vi, mi kay la niay, en la tualetspegulo tauga por nia komedio.

La Fang-oy de Bwiti-o, kiuy kutimas pri la anatomio kay la fiziologio, respegulas al ni senkompatan diagnozon, vidinte nian mienon kay la ridgrimacoyn de nia visajo.

La klinika ekzameno esprimijas lau formo nek ideologia, nek politika, nek psikologia, nek metafizika, sed mita.

Komence Mebeghe', kiu havas nek patron nek edzinon, metis en la origina kaoso globon (ovo au feto). Estazho eliris el ji, Nzame'. Li estis sola kay ploris. Mebeghe' ordonis al li, ke li dispecigu sian propran korpon : la sango elfluota estos la substanco, el kiu aperos la estazhoy de la tero. Sendifektitan korpon rehavos poste Nzame'. El la ovo poste eliris Ninepone', fratineto de Nzame', sed "tiutempe la aperturoy de shia korpo ne estis malfermitay". La postnaskito, None', finfine naskijis. Restis la placento kay la umbilika shnuro. Ili formis duflankan estazhon : la Evus', kies kontraua flanko estas Ekurana'. La tri unuay kreitazhoy estis tiel flankitay kvazau supernombre de kvara neatendita demiurgo katenita al sia siama jemelo: tio anoncas malagrablazhoyn.

Mebeghe' faras la neceson por eviti riskoyn de influkonfliktoy. La roloy estas klarigitay kay al chiu estas asignita restadeyo. Estras do Nzame', komisiita por kauzi la naturon kay la homon similan al li. En la sama vilajo, sed chiu en sia kvartalo (au en sia kvadranto inter du kardinalay punktoy), vivas Ninepone'  kay None'. La Evus' vivas en la kvara parto de la spaco : la vepreyo. Mebeghe' malpermesas al ili, ke chiu transpasu la limoyn de sia propra teritorio.

Nzame' komencas do sian laboron por kauzi la mondon kay la homaron. Ninepone', kiu estas zhaluza pro la superrangeco de sia plejaja frato, profitas lian voyajan foreston por iri en la vepreyon. Alveninte che la marcho, shi demandas : "kiu mortigas antilopoyn kay fakocheroyn ? -- Mi estas tiu -- Kiu vi estas ? -- Mi estas la Evus' -- Kial vi ne venas al la vilajo ? -- Estas malfacile nutri min kay mi malamas la lumon. Kial vi volas, ke mi venu ? -- Mia frato Nzame' trompis min. Li yam komencis sian laboron : li faris homon simile al sia bildo, ne al mia".

Ninegone' malprosimigis la kruroyn unu de la alia kay la Evus' eniris en shian seksorganon. Morgaue la Evus' diris : "Mi malsatas, donu al mi tiun kaprinon pasantan antau la budo". Tuy mortis la kaprino kay la Evus' manjis jin. Baldau poste ne plu estis kaprinoy. La Evus' diris : "Mi malsatas, donu al mi vian filinon" (ne gravas la anakronismo...). Tuy mortis la filino. La Evus' manjis shin.

Tiam Nzame' revenis de sia voyajo. Li diris : "Mi ne plu rekonas la vilajon, chu vi kunportis la Evus-on chi-tien ? Li devis resti en la vepreyo por manji la chasviandazhon". Tiam Nzame' retirijis por chiam, lasante le mondon sub la lejo de la virino kay de la Evus'.

Tiam Ninegone' alproksimijis al sia frato None', por ke li fekundigu shin. Estis la nsem', la unua incesto. La homoy devenas de tiu sangadulto. Ili estas mortemay, dum Nzame' estus kauzonta senmortemayn estazhoyn kiel li mem estas.

Evus' poste ekrilatis kun None' (vorto indikanta la martelegon de la forjisto) por instrui al li la fandarton kay la forjarton. Li donis al li la originan balgon, kies fleksebla parto el ledo estas libro, kiun la Blankuloy scias legi. Li montris al li kiel forji la ringon da metalo malmoligita kay malvarmigita en la akvo de la ina marmito, dank'al kiu oni povas fabriki la iloyn kay la utilayn objektoyn.

Mebeghe', vidante tiuyn eventoyn okazintayn post la malobeo de la unua malpermeso, sendis Ekurana-on, por ke li ataku la Evus-on kay faligis lin en la centron de la tero.

Ni estas en la tempo de tiu lukto, al kiu partoprenas la homoy. Ninegone', kiu plagiatis Dion kay uzurpis kun la Evus' la regpovon super la mondo, estas kondamnita je portado de la tero sur sia kapo.

La kaliko kay la malnova sako. 

"La eventoy okazintay che la homoy unue okazis che la dioy".

La unua paro homa iel konstatis la efikecon de la ordofalsigo inaugurita de siay naskintoy. Mukengue' kaj Mangongo' (Adamo kaj Eva') siavice sin lasas delogi de la Evus'. Ankau ili sangadultis. Ilia unuenaskita filo Abona-Litougo ("la viro inter vivo kaj morto" = Kaino) havas kun sia frato la saman edzinon Massana' ( Tereza'). Li zhaluzas kontrau sia frato kay mortigas lin. Antau ol li rifujas meze de la arbaro, lia patrino Mangongo ( Eva') donas al li semon de Eboka' : tiel li povos revidi sian fraton mortintan kay siayn gepatroyn post ilia morto ( la viziado kay la konado estas akiritay per la buchofero de proksimulo : tiel estas la lejo de la Evus' ).

Adamo yam mortis. "Li estis la unua mortinto". Sur lia tombo kreskis la unua Eboga'. Sed Adamo ( Mukengue' ) aliformijis. La avataro de Adamo estas Nzambia- Pongo (vorto entenanta la radikon Nzame' ), t.e. Yesuo, filo de Egnèpe' ( Maria' ), kiu mem estas avatarino de Eva'.

"Yesuo mortis dufoye, kiam li estis Adamo kay kiam li estis Yesuo". Ya tiu estas la sama, kiu pekis kay kiu "venis por montri al ni la voyon al Dio".

Nzambia-Pongo', antau ol li venis sur la teron en la sinon de Maria', estis che Dio kun lia frato Nzambia-Vanga' ( au Ekurana', au Sankta Mikaelo ). Ili ambau estis devigitay elekti inter unuflanke malnova sako plenplena da Eboga' kay aliaflanke la kaliko kay la Biblio. Yesuo unue elektis : li prenis la kalikon kay la Biblion."Li malsupreniris kay estis akceptata de la Blankuloy ; sed kiam li volis iri che la Nigruloyn, la Blankuloy ekzhaluzis kay mortigis lin. Mikaelo diris : Yesuo instruis al la blankhautuloj, mi prenas la sakon da Eboga' kay iros por instrui la Bwiti-on al la Nigruloy ; li semis semon sur la tombo de Adamo (au de Yesuo)". Ya estas do Kaino, la prapatro de la Nigruloy, kiu heredis pere de sia patrino.

Mi zhus rezumis kay kunmetis por vi multayn divers-specayn tekstoyn kolektitayn el la busho mem de inicitoy apartenantay al diversa- brancho- de la Bwiti-o. La bazay elementoy partoprenas en la kultura heredazho fang-a. Mi preterlasis la miton de la mitsogho-a virino Benzogo, la unua kiu komunikis kun sia mortinta edzo dank'al la Eboga' kay pagis per sia vivo la akiritan konon, sed elementoy de la mitsogho-a tradicio estas disay en la mita tekstaro.

La kreado 
de la mondo
- el la libro 
"Péril blanc"
de René Bureau -

[SEKVO] [AKCEPTEYO] [FOTALBUMO] [ENHAVTABELO] [INDEKSO]

   retour/return index